Làng gốm Vĩnh Long - Tìm về nét đẹp cổ kính giữa cuộc sống hiện đại.

       Làng nghề gạch gốm Vĩnh Long bên bờ Nam Sông Cổ Chiên từ lâu đã được mệnh danh là "Vương Quốc" gạch, ngói, gốm đỏ của vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long ( ĐBSCL). Thời hưng thịnh, không khó để bắt gặp những mái lò nghi ngút khói ngày đêm đỏ lửa, khung cảnh tấp nập xuồng ghe ra vào vây kín cả khúc sông, âm thanh của những viên vạch va vào nhau cùng tiếng cười nói giòn tan của hàng trăm lao động nơi đây tạo nên sự nhộn nhịp độc đáo của làng nghề Nam Bộ xưa. 

        Từ bao đời nay, gạch ngói đất sét Vĩnh Long tự hào là nguồn cung cấp nguyên vật liệu xây dựng cho các công trình, nhà ở  khắp vùng ĐBSCL. Theo thời gian, sự thay đổi về phương pháp và áp dụng công nghệ vào sản xuất dần đã khiến những mái lò thủ công truyền thống nơi đây nguội đi ít nhiều chỉ còn lại trong kí ức người dân nơi đây một "Vương Quốc Đỏ" bên bờ sông Cổ Chiên.

Làng gốm Mang Thít Vĩnh Long tọa lạc bên bờ sông Cổ Chiên và Kênh Thầy Cai.

   

        Sông Cổ  Chiên là một chi của sông Tiền đổ ra Biển Đông. Với lưu lượng phù sa màu mỡ từ Sông Cửu Long đã đem đến cho Vĩnh Long  thêm bao nhiêu hào sản. Đặc biệt với trữ lượng đất sét nguyên sinh rông lớn từ xưa nơi đây đã phát triển làng nghề gạch gốm thủ công nứt tiếng vùng ĐBSCL. 

       Từ những tảng đất sét nguyên sinh thô ráp qua đôi bàn tay khéo léo của người thợ nó trở thành những sản phẩm gốm sứ chất lượng với nhiều kiểu dáng và mẫu mã đẹp mắt đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng của người dân trong và ngoài nước. 

       Xuôi dòng sông Cổ Chiên về hướng hạ lưu xung quanh là khung cảnh sông nước mênh mông,  những vườn trái cây xum xê trĩu quả thì đâu đó len lõi những miệng lò tựa cây nấm nhả khói nhẹ nhàng khép mình ven bờ sông. Mọt nét đẹp yên bình, nhẹ nhàng còn sót lại của" Vương Quốc Đỏ" nhộn nhịp ngày nào.

    Cách đây vài chục năm số lượng lò nung gạch gốm ở đây nhiều vô kể có thời điểm lên đến hơn 3000 lò đem lại cơ hội ăn nên làm ra cho người dân khắp vùng Mang Thít và Long Hồ. Với số lượng miệng lò nhiều như vậy hàng vạn sản phẩm gạch gốm chất lượng được ra đời và cung cấp đủ nhu cầu tiêu dùng trong và ngoài nước. Gạch gốm Mang Thít khó có một vùng nào có thể so sánh về chất lượng cũng như mẫu mã nơi đây lúc bấy giờ. 

    Tuy làm ăn thuận lợi như thế nhưng sự chuyển giao thời đại là không thể nào tránh khỏi. Làng nghề gạch gốm Vĩnh Long đang dần chìm vào quên lãng khi sản xuất thủ công dần không thể cạnh tranh với sản xuất công nghiệp máy móc hiện đại. Chi phí nguyên vật liệu, chất đốt, vận chuyển, bảo quản mọi thứ đều làm bằng sức người khiến cho thời gian cũng như chi phí đầu ra cho các sản phẩm gạch gốm không còn đủ sức cạnh tranh với các sản phẩm gạch gốm khác sản xuất theo dây chuyền hiện đại .

    Một phần do chính sách bảo vệ môi trường của UBND Tỉnh Vĩnh Long nhằm hạn chế khí thải ra môi trường sống cũng như bảo vệ hoa màu của người dân trồng quanh vùng cũng là một thách thức không nhỏ đến sự tồn tại và phát triển của làng nghề này.

    Trước những thách thức khó khăn đó người dân không mấy mặn mà với ngành nghề gạch gốm truyền thống bao đời nay nữa. Có người chuyển sang kinh doanh, làm vườn, xuất khẩu lao động hay đi làm công ty ở các khu công nghiệp để cải thiện kinh tế. Người đi lưu bạc khắp phương số người ở lại giữ lửa làng nghề chỉ còn lác đác vài hộ gia đình. Vì vậy ngày nay chỉ còn rải rác vài miệng lò bụi bám rêu phong có phần cổ kính  nằm dọc bờ sông Cổ Chiên và kênh Thầy Cai.

Làng gốm Vĩnh Long với những thỏi gạch thủ công đỏ au ngày ngày vẫn được ra lò.

  

   Làng gạch gốm Mang Thích Vĩnh Long nằm cách trung tâm thành phố Vĩnh Long 20km về phía Nam dọc theo sông Cổ Chiên  và trải dài khoảng 30km đi qua huyện Long Hồ và huyện Mang Thít. Ngày nay được xem là một " Di sản văn hóa đương đại ", làng gạch gốm Mang Thít là biểu tượng của sự hòa trộn văn hóa và kỹ nghệ giữa người Khmer, người Hoa và người Kinh.

       Đặc điểm của sản phẩm làng gốm Vĩnh Long đó là dòng gốm không men. Khác với các sản phẩm gốm khác gốm nơi đây có màu hồng tự nhiên sau khi nung, bề mặt ửng lên lớp phấn trắng mịn loang lổ độc đáo. Chất gạch đặc cứng chắc khó bị phai mòn theo tháng năm bởi chất sét phù sa nguyên sinh khó có vùng nào có được. Cùng đôi bàn tay của các nghệ nhân tài hoa nơi đây tạo nên các sản phẩm chum vại, bình hoa, ấm chén,... với những kiểu dáng độc đáo và đậm chất nghệ thuật miền tây nam bộ. Do có sự giao thoa văn hóa dân tộc sâu sắc nên sản phẩm nơi đây có những nét tương đồng với các sản phẩm gốm sứ Trung Hoa hay Khmer nhưng thêm phần độc đáo của sự kết hợp tài tình của bàn tay nghệ nhân.

    Nhằm bảo vệ những giá trị còn sót lại UBND Tỉnh Vĩnh Long đã và đang thực hiện đề án "Di sản đương đại Mang Thít " nhằm giữ gìn, bảo tồn và phát huy những giá trị giao thoa văn hóa độc đáo Kinh- Khmer- Hoa đã tồn tại hàng trăm năm tuổi này. Biến nơi đây trở thành một nơi tham quan du lịch trãi nghiệm mà du khách bạn bè trong và ngoài nước không thể bỏ qua khi đến tỉnh Vĩnh Long hay đến khu vực ĐBSCL.

        Ngày nay những  lò gạch còn đỏ lửa ngày nay mà bạn bè du khách gần xa có thể đến tham quan và trải nghiệm như : Lò Gạch Hưng Lợi, Lò Gạch Mang Thít,... Các du khách đam mê xê dịch có thể tự mình đến ngắm nhìn vẻ đẹp cổ kính pha lẩn một chút hiện đại nơi đây và lựa chọn những sản phẩm gạch gốm thủ công như một món quà kỉ niệm độc đáo đánh dấu hành trình khám phá ĐBSCL. Những con người miền tây hào sản luôn chào đón bạn bè trong và ngoài nước ghé thăm vẻ đẹp thiên nhiên và con người lao động nơi đây.

Author : Nguyễn Công Dương